Jaka ściana spełnia REI 120? Materiały, grubość, wymogi

REI 120 spełnia ściana, która przez co najmniej 120 minut pożaru jednocześnie zachowuje nośność (R), szczelność ogniową (E) i izolacyjność ogniową (I), przy czym klasę potwierdza klasyfikacja konkretnego układu ściany, a nie sama nazwa materiału. Taką klasę osiągają przede wszystkim ściany nośne z niepalnych materiałów mineralnych: żelbetowe, z prefabrykowanych bloków betonowych oraz murowane z betonu komórkowego lub cegły o odpowiedniej grubości. Lekka ściana działowa z płyt gipsowo-kartonowych typu GKF nie przenosi obciążeń, dlatego jej klasa to EI 120, a nie REI 120. Wymaganą klasę dla konkretnej ściany wyznacza projektant na podstawie klasy odporności pożarowej budynku.

• Co znaczy REI 120?
• Jakie ściany spełniają REI 120?
• Jakie są cechy ściany murowanej REI 120?
• Dlaczego beton komórkowy i beton dobrze znoszą pożar?
• Nadproża, otwory i przepusty w ścianie REI 120
• Gdzie wymagana jest ściana REI 120?
• Jak wybrać ścianę REI 120 do projektu?
• Najczęstsze błędy przy ścianach REI 120
• Lista kontrolna: 7 pytań przed wyborem ściany REI 120

Co znaczy REI 120?

REI 120 oznacza, że element budynku przez 120 minut spełnia trzy kryteria naraz: utrzymuje obciążenie, nie przepuszcza płomieni i gorących gazów oraz nie nagrzewa się nadmiernie po stronie nieobjętej pożarem. Liczba po literach zawsze oznacza minuty, nie stopnie ani centymetry. Kryteria bada się i klasyfikuje według normy PN-EN 13501-2, co wyjaśnia omówienie klas REI i EI.

• R, nośność ogniowa: ściana przenosi obciążenia mechaniczne mimo pożaru i nie ulega zawaleniu.
• E, szczelność ogniowa: przez spoiny i pęknięcia nie przechodzą płomienie ani gorące gazy na stronę nienagrzewaną.
• I, izolacyjność ogniowa: temperatura po stronie nienagrzewanej nie przekracza dopuszczalnych wartości, więc materiały za ścianą nie zapalają się od ciepła.

Dla kryterium I graniczne wartości to 140°C jako średnia i 180°C w dowolnym punkcie powierzchni, co podaje przewodnik po ścianach ognioodpornych i klasach REI. Ta sama klasyfikacja obejmuje dłuższe czasy: REI 240 to cztery godziny spełniania wszystkich trzech kryteriów.

Czym różni się REI 120 od EI 120?

Różnica dotyczy tylko litery R: REI 120 to klasa dla ściany nośnej, a EI 120 dla ściany nienośnej, która w pożarze niczego nie podpiera. Ściana działowa w oddzieleniu pożarowym potrzebuje zwykle EI 120, więc wybór pełnego REI tam, gdzie wystarczy EI, oznacza przepłacanie. Odwrotny błąd, czyli pominięcie kryterium I przy ścianie graniczącej z drogą ewakuacyjną, może dyskwalifikować rozwiązanie w uzgodnieniu. Przekrycie dachu, od którego wymaga się odporności tylko na ogień zewnętrzny, oznacza się RE.

Funkcję ściany ustala projekt konstrukcji. Więcej o przegrodach przenoszących obciążenia w budynkach wielkopłytowych: ściana nośna w bloku z płyty.

Jakie ściany spełniają REI 120?

REI 120 spełniają ściany, dla których badanie lub klasyfikacja potwierdza 120 minut nośności, szczelności i izolacyjności w danej konfiguracji: grubości, gęstości elementów, zaprawie, obciążeniu i wykończeniu. Odporność ogniowa nie jest cechą materiału samego w sobie, tylko przegrody wykonanej w określony sposób. Tabela zestawia rozwiązania, które źródła wskazują dla klasy 120 minut.

Ściany żelbetowe i z bloków betonowych

Masywne ściany betonowe i żelbetowe mogą osiągać REI 120, REI 240 i wyżej bez dodatkowych zabezpieczeń, pod warunkiem odpowiedniej grubości i otuliny zbrojenia. Beton jest niepalny, nagrzewa się wolno i nie traci nośności gwałtownie. Ścianę wylewaną na budowie weryfikuje się osobno dla każdej realizacji.

Prefabrykowane bloki betonowe mają klasę REI potwierdzoną dla produktu, więc ściana ułożona zgodnie z instrukcją montażu ma udokumentowaną odporność bez badania każdej realizacji. Producent opisujący system ścian REI 120 z bloków betonowych podaje, że elementy wykonuje z betonu klasy C30/37. W obiektach przemysłowych, logistycznych i rolniczych stosuje się też bloki w klasach REI 240 i REI 360.

Ściany murowane z betonu komórkowego, cegły i silikatów

Murowana ściana z bloczków z autoklawizowanego betonu komórkowego może osiągnąć REI 120 przy odpowiedniej grubości i dodatkowo dobrze izoluje termicznie oraz akustycznie. Ściana z cegły spełnia wymagania REI 120, gdy jest odpowiednio zaprojektowana, a decydują o tym zaprawa murarska i grubość muru, co opisuje przegląd konstrukcji ścian REI 120. Bloczki silikatowe i ceramiczne, popularne w budynkach mieszkalnych i biurowych, z dodatkowymi warstwami tynku lub okładzin ognioodpornych osiągają klasy EI 60 i EI 120.

Klasę murowanej ściany odczytuje się z klasyfikacji ogniowej producenta elementów murowych albo z normy projektowania konstrukcji murowych na wypadek pożaru, czyli Eurokodu 6 (PN-EN 1996-1-2). Tabele w takich dokumentach podają klasę w zależności od grubości muru, gęstości elementów i wytężenia ściany, czyli stosunku obciążenia do nośności obliczeniowej. Im wyższe wytężenie, tym grubszy mur jest potrzebny do utrzymania tej samej klasy R.

Ściany z płyt gipsowo-kartonowych

Ściany działowe z płyt gipsowo-kartonowych osiągają 120 minut jako przegrody nienośne, czyli w klasie EI 120. Przykładem jest klasyfikacja ogniowa ścian działowych Norgips EI/REI 120 nr LBO-060-KZ/25, dotycząca ścian nienośnych z obustronnymi okładzinami z płyt GKF typu DF, GKFI typu DFH2 lub Acoustic Super typu DFH2IRE. Takie ściany są lżejsze i szybsze w montażu niż beton, ale klasa obowiązuje tylko dla układu opisanego w klasyfikacji. Jeśli rozważasz taką zabudowę, zajrzyj do tekstu o tym, ile kosztuje ściana g-k z materiałem.

Jakie są cechy ściany murowanej REI 120?

Ściana murowana REI 120 ma niepalne elementy murowe, grubość i gęstość zgodne z klasyfikacją dla przewidywanego wytężenia, systemową zaprawę i całkowicie wypełnione spoiny. Do tego dochodzą nadproża z klasą R zgodną z projektem oraz uszczelnione przejścia instalacyjne. Jeśli którykolwiek z tych elementów odbiega od dokumentacji, deklarowana klasa przestaje odpowiadać wykonanej ścianie.

• Elementy murowe z materiału niepalnego, z klasyfikacją ogniową dla danej grubości.
• Zaprawa wskazana przez producenta (cienkowarstwowa lub cementowo-wapienna), nie uniwersalna.
• Wypełnione spoiny: otwarte szczeliny w fugach osłabiają szczelność E.
• Nadproża systemowe z klasą R wymaganą w projekcie i pełnym oparciem na zaprawie.
• Ciągłość ściany oddzielenia przez wszystkie kondygnacje i właściwe rozwiązanie przy dachu.
• Przepusty instalacyjne z klasyfikacją odpowiadającą klasie ściany.

Jaka grubość ściany daje REI 120 lub REI 60?

Nie ma jednej grubości ściany dla REI 120 ani dla REI 60: zależy ona od materiału, gęstości elementów, wytężenia ściany i rodzaju zaprawy, dlatego odczytuje się ją z klasyfikacji producenta lub z Eurokodu 6. Ściana nośna o wysokim wytężeniu wymaga grubszego muru niż ściana słabo obciążona, a ściana działowa w klasie EI osiąga wymagany czas przy mniejszej grubości. REI 60 to ta sama trójka kryteriów utrzymywana przez 60 minut. Jest to minimalna klasa ścian i stropów oddzielenia pożarowego w budynkach klasy odporności pożarowej D i E (poza stropami w kategorii ZL).

Dlaczego beton komórkowy i beton dobrze znoszą pożar?

Beton komórkowy i beton zwykły są materiałami mineralnymi i niepalnymi, więc nie dostarczają paliwa pożarowi i spełniają wymóg niepalności ściany oddzielenia bez dodatkowych warstw. Autoklawizowany beton komórkowy powstaje z piasku kwarcowego, wapna, cementu, niewielkiego dodatku gipsu i wody, a jego porowata struktura z zamkniętymi komórkami powietrza słabo przewodzi ciepło. Producenci ABK deklarują dla niego najwyższą klasę reakcji na ogień A1 według PN-EN 13501-1.

Klasa reakcji na ogień (PN-EN 13501-1) mówi, czy materiał się pali, a klasa odporności ogniowej (PN-EN 13501-2) mówi, jak długo cała ściana zachowuje R, E i I. Materiał klasy A1 sprzyja dobremu wynikowi, ale nie zastępuje klasyfikacji REI konkretnej przegrody.

Klasę reakcji na ogień konkretnego wyrobu sprawdza się w deklaracji właściwości użytkowych producenta. Stal jest niepalna, ale traci nośność w temperaturze powyżej 500-600°C, dlatego konstrukcje stalowe wymagają obudowy z płyt, tynku reaktywnego (farby pęczniejącej) lub betonu, aby uzyskać wymaganą klasę R. Materiał palny w ścianie, która ma spełnić REI 120, wymaga dodatkowych warstw ochronnych i potwierdzenia całego układu klasyfikacją.

Nadproża, otwory i przepusty w ścianie REI 120

Najsłabszym ogniwem ściany REI 120 są zwykle nadproża, zamknięcia otworów i przepusty instalacyjne, a nie sam mur. Przepust kablowy bez certyfikowanej masy ogniochronnej, kanał wentylacyjny bez klapy odcinającej albo brama o zaniżonej klasie obniżają odporność całej przegrody. Przejścia przez ścianę oddzielenia wymagają przepustów ognioodpornych o klasie co najmniej równej klasie ściany.

Nadproża w ścianie REI 120 i typowe błędy wykonawców

Nadproże przerywa ciągłość muru i koncentruje naprężenia, a jego klasa R zależy od zbrojenia i grubości otuliny chroniącej pręty przed nagrzaniem. Pręty bez otuliny nagrzewają się szybciej niż chronione, a stal w wysokiej temperaturze traci nośność. Jeśli projekt wskazuje nadproże o określonej klasie R, nie można zastąpić go nadprożem o niższej klasie, nawet jeśli wygląda solidnie.

• Podcinanie nadproży i odsłanianie prętów zbrojeniowych, co obniża ich klasę R.
• Układanie nadproży na bloczkach bez zaprawy na całej długości oparcia, co tworzy szczelinę osłabiającą szczelność E.
• Zastępowanie systemowych belek nadprożami wylewanymi na budowie bez dokumentacji klasy ogniowej.

Właściwe rozwiązanie to nadproża systemowe producenta bloczków z klasyfikacją ogniową lub krajową oceną techniczną, oznaczone klasą R zgodną z projektem i oparte na długości wymaganej w dokumentacji.

Jakie drzwi montuje się w ścianie REI 120?

W ścianie REI 120 stosuje się zwykle drzwi lub bramę przeciwpożarową EI 60, bo zamknięcie otworu ma klasę co najmniej połowy klasy ściany. Drzwi klasyfikuje się jako EI, nie REI, ponieważ nie pełnią funkcji nośnej, a drzwi EI 30 w ścianie REI 120 to jeden z najczęstszych błędów wykrywanych przy uzgodnieniach. Otwory w ścianie oddzielenia pożarowego nie mogą zajmować więcej niż 15% jej powierzchni (w stropie 0,5%). Każdy otwór zamyka się drzwiami, bramą lub innym zamknięciem o odpowiedniej klasie albo obudowuje przedsionkiem przeciwpożarowym.

Gdzie wymagana jest ściana REI 120?

Ściana REI 120 jest wymagana tam, gdzie wynika to z klasy odporności pożarowej budynku i funkcji ściany, najczęściej jako ściana oddzielenia przeciwpożarowego między strefami pożarowymi. Obowiązek podziału budynku na strefy pożarowe wynika z rozporządzenia Ministra Infrastruktury z 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie, co omawia tekst o wymogach dla ściany ppoż. Tekst jednolity rozporządzenia przywołuje się jako Dz.U. 2022 poz. 1225 ze zm. Ściany oddzielenia stosuje się niemal we wszystkich obiektach poza zabudową jednorodzinną wolnostojącą, także między segmentami domów bliźniaczych i szeregowych.

Klasy ścian i stropów wyznacza tabela w § 216 ust. 1 warunków technicznych na podstawie klasy odporności pożarowej budynku od A do E, która wynika z kategorii ZL lub PM, wysokości i liczby kondygnacji:

• klasa A: główna konstrukcja nośna R 240, strop REI 120, ściana wewnętrzna EI 60;
• klasa B: główna konstrukcja nośna R 120, strop REI 60, ściana wewnętrzna EI 30;
• klasa C: główna konstrukcja nośna R 60, strop REI 60;
• klasy D i E: odpowiednio REI 30 i brak wymagań dla większości elementów.

Z zestawienia wynika, że zwykła ściana wewnętrzna nawet w budynku klasy A potrzebuje EI 60, a REI 120 dotyczy przede wszystkim ścian oddzielenia przeciwpożarowego i elementów o podwyższonych wymaganiach. Ściany oddzielenia trafiają najczęściej do klas REI 120, REI 60 lub REI 30 zależnie od klasy budynku, a inne opracowania wskazują dla nich zazwyczaj REI 120 lub REI 240 zależnie od kategorii obiektu. Ściany nośne budynków produkcyjnych i magazynowych mają najczęściej REI 60 lub REI 120, podobnie jak ściany klatek schodowych i dróg ewakuacyjnych. O przegrodzie oddzielającej lokal od klatki przeczytasz w tekście o tym, jaka jest ściana między mieszkaniem a klatką schodową.

Wyższy reżim obowiązuje w garażach z ładowaniem pojazdów elektrycznych: wytyczne CNBOP wymagają tam elementów oddzielenia o klasie nie mniejszej niż REI 120 przy głównej konstrukcji R 120, czyli ostrzej, niż wynikałoby z samej klasy budynku.

Jakie dodatkowe wymagania ma ściana oddzielenia przeciwpożarowego?

Ściana oddzielenia przeciwpożarowego musi być wykonana z materiałów niepalnych, a sama klasa REI nie wystarcza. Ścianę dylatuje się od konstrukcji budynku, aby zawalenie się dachu lub stropu po stronie objętej pożarem nie pociągnęło jej za sobą. Prowadzi się ją przez wszystkie kondygnacje i wyprowadza ponad dach albo stosuje odpowiednie rozwiązanie przy attyce, bo przerwa na poziomie dachu praktycznie znosi oddzielenie.

Jak wybrać ścianę REI 120 do projektu?

Ścianę REI 120 wybiera się od ustalenia, czy przegroda jest nośna (REI), czy nienośna (EI), a dopiero potem porównuje się materiały pod kątem obciążeń, masy, izolacyjności termicznej, czasu montażu i dokumentacji. Na koszt najsilniej wpływa właściwy dobór klasy: pełne REI tam, gdzie wystarcza EI, podnosi koszt bez korzyści dla bezpieczeństwa.

• Funkcja ściany: ściana nośna wymaga REI i klasyfikacji przy zakładanym wytężeniu, ściana działowa klasy EI.
• Obciążenia mechaniczne: ściany z płyt g-k w strefach narażonych na uderzenia (wózki widłowe, hale sportowe) wymagają ochrony mechanicznej albo lokalizacji poza strefą ryzyka, bo uszkodzone poszycie przestaje być barierą ogniową.
• Masa i izolacyjność termiczna: beton komórkowy jest lżejszy od silikatów i lepiej izoluje termicznie, a mur silikatowy w ścianie zewnętrznej zwykle wymaga docieplenia, co zwiększa koszt.
• Czas montażu: ścianę z prefabrykowanych bloków betonowych stawia się w jeden lub dwa dni, a ściana żelbetowa wymaga szalowania, zbrojenia, betonowania i dojrzewania betonu.
• Dokumentacja: bloki prefabrykowane mają klasyfikację dla produktu, a ścianę wylewaną weryfikuje się dla każdej realizacji.
• Duże obciążenia: przy ciężkich regałach, instalacjach lub drganiach projektant może wskazać żelbet zamiast muru.

Czy ściana REI 60 może być ocieplona styropianem?

Klasa REI 60 opisuje mur, a ocieplenie to osobna warstwa: styropian EPS jest materiałem palnym, a ściany oddzielenia przeciwpożarowego muszą być wykonane z materiałów niepalnych, dlatego o dopuszczalności styropianu decydują projekt i przepisy dla danego budynku, nie sama klasa muru. Ocieplenie z wełny mineralnej klasy A1 lub A2 jest niepalne i nie obniża parametrów ogniowych muru rdzeniowego. Rozwiązanie z EPS na ścianie oddzielenia lub ścianie zewnętrznej o wymaganej odporności ogniowej uzgadnia się z projektantem lub rzeczoznawcą do spraw zabezpieczeń przeciwpożarowych.

Najczęstsze błędy przy ścianach REI 120

Najczęstsze błędy przy ścianach REI 120 wynikają z pomylenia klas i z detali wykonawczych, a nie z wyboru samego materiału ściany.

• Błędna klasa odporności pożarowej budynku: pomyłka na tym etapie przenosi się na wszystkie przegrody.
• EI zamiast REI na ścianie nośnej: pominięte R oznacza brak sprawdzenia nośności w pożarze.
• Przekroczenie 15% powierzchni otworów w ścianie oddzielenia, np. przez duże przeszklenia.
• Drzwi EI 30 w ścianie REI 120 zamiast co najmniej EI 60.
• Przepusty instalacyjne bez klasyfikacji odpowiadającej przegrodzie.
• Brak dylatacji ściany oddzielenia od konstrukcji i przerwa w ścianie na poziomie dachu.
• Otwarte spoiny i nadproża niezgodne z projektem.

Lista kontrolna: 7 pytań przed wyborem ściany REI 120

Przed podpisaniem umowy z wykonawcą sprawdź siedem punktów, które decydują, czy ściana faktycznie uzyska REI 120, a nie tylko deklarację na opakowaniu bloczków.

1. Czy projektant wskazał w dokumentacji konkretną klasę (REI czy EI) i założone wytężenie ściany?
2. Czy elementy ściany mają aktualną klasyfikację ogniową lub krajową ocenę techniczną z wartościami R, E i I dla planowanej grubości?
3. Czy nadproża pochodzą z systemu producenta bloczków i mają klasę R zgodną z projektem?
4. Czy zaprawa jest systemowa, wskazana w klasyfikacji, a nie uniwersalna?
5. Czy wykonawca zna wymaganą długość oparcia nadproży i wypełnia spoiny pionowe?
6. Czy zaplanowano obciążenia mechaniczne (regały, instalacje), które mogą wymagać żelbetu zamiast muru?
7. Czy przepusty i zamknięcia otworów mają klasy dobrane do ściany, a kierownik budowy potwierdzi odbiór w dzienniku budowy z wpisem klasy ogniowej?

Ściana oddzielenia wykonana niezgodnie z klasyfikacją może nie zatrzymać ognia, dymu i ciepła przez czas potrzebny na ewakuację ludzi i działania straży pożarnej. Dlatego dobór ściany REI 120 zawsze wymaga weryfikacji projektowej, najlepiej z udziałem rzeczoznawcy do spraw zabezpieczeń przeciwpożarowych.