Jak położyć gont na płytę OSB krok po kroku

Zastanawiasz się, jak położyć gont na płytę OSB, by dach służył przez lata i był prawdziwą wizytówką domu? To proces, który wymaga precyzji i zrozumienia kluczowych zasad, ale wbrew pozorom nie jest czarną magią dostępną tylko wybrańcom. W najprostszym ujęciu, aby poprawnie zainstalować gont bitumiczny na podłożu z płyty OSB, należy odpowiednio przygotować powierzchnię, zamontować warstwę podkładu zabezpieczającego przed wilgocią, a następnie starannie układać poszczególne warstwy gontu, zaczynając od okapu i postępując w kierunku kalenicy, z dbałością o wentylację i szczelność każdego detalu.

• Przygotowanie płyty OSB pod gont
• Montaż podkładu papowego lub membrany na OSB
• Układanie pierwszej warstwy gontu – okap
• Kładzenie gontu na połaci dachu
• Wykończenie kalenicy i grzbietów gontem

Zanim zagłębimy się w tajniki rzemiosła dekarskiego, warto spojrzeć na fundament, czyli dane. Analizując dostępne informacje (a często natrafiając na ich szczątkowość w kontekście konkretnych, uśrednionych danych projektowych), widzimy, że powodzenie projektu zależy od wielu zmiennych. Zdarza się, że brakuje ujednoliconych, publicznie dostępnych danych dotyczących czasu realizacji dla typowych projektów dachów o różnej powierzchni, czy szczegółowych kosztorysów materiałowych rozbitych na procentowy udział poszczególnych elementów dla dachu o danym spadku i skomplikowaniu. To pokazuje, jak cenne stają się wiedza ekspercka i elastyczność w obliczu niepewności projektowej.

Choć brakuje nam konkretnych, ustrukturyzowanych zbiorów danych do głębszej analizy, możemy zestawić ogólne wskaźniki, które rysują obraz kosztów i wymogów. Pamiętajmy, że są to wartości orientacyjne, podlegające wahaniom regionalnym i rynkowym.

Te ogólnikowe liczby, mimo swojej ułomności w kontekście precyzyjnego planowania, rzucają światło na skalę przedsięwzięcia i kluczowe punkty decyzyjne. Widzimy wyraźnie, że grubość OSB to nie kaprys, lecz parametr ściśle powiązany z konstrukcją dachu. Spadek decyduje o typie podkładu, a wiatr wpływa na to, ile gwoździ wbijemy w każdy arkusz gontu, co z kolei bezpośrednio wpływa na koszt i czas pracy. Całkowity koszt jest mozaiką składowych, gdzie sam gont to tylko jeden z elementów układanki. Zrozumienie tych zależności to pierwszy krok do mistrzostwa.

Zobacz także: Ściana z OSB i GK: Cena za m2 w 2025

Przygotowanie płyty OSB pod gont

Decyzja o wykorzystaniu płyty OSB (Oriented Strand Board) jako podkładu pod gont bitumiczny to standardowe i uzasadnione rozwiązanie, jednak klucz do sukcesu leży w jej odpowiednim przygotowaniu. Nierzadko spotyka się z przekonaniem, że wystarczy po prostu przybić płyty do konstrukcji dachu i można kłaść dalej. To tak, jakby wierzyć, że sukces budowy domu zależy tylko od jakości cementu, a pomijamy zbrojenie czy fundamenty – błąd kardynalny, który zemści się prędzej czy później.

Pierwsza i najważniejsza kwestia to grubość samej płyty. Choć na rynku dostępne są różne warianty, do większości typowych konstrukcji dachów o rozstawie krokwi do 60 cm zaleca się stosowanie płyt OSB-3 o grubości co najmniej 18 mm, a najlepiej 22 mm, zwłaszcza jeśli występują większe obciążenia lub mniejszy spadek dachu. Grubość ta zapewnia odpowiednią sztywność, minimalizując ryzyko uginania się płyt między krokwiami, co mogłoby prowadzić do uszkodzeń gontu i naruszenia szczelności w przyszłości. Stosowanie cieńszych płyt, np. 15 mm, jest dopuszczalne tylko przy mniejszym rozstawie krokwi, co do którego należy się upewnić, że jest zgodny z wytycznymi producenta płyty i projektu konstrukcyjnego dachu.

Drugi element to sam stan płyt. Muszą być suche, wolne od widocznych uszkodzeń, takich jak pęknięcia, rozwarstwienia czy ślady pleśni. Płyty OSB magazynowane w niewłaściwych warunkach, narażone na długotrwałe działanie wilgoci, potrafią nabierać wody niczym gąbka, puchnąć i tracić swoje parametry wytrzymałościowe – to absolutnie niedopuszczalna baza pod gont. Idealnie, jeśli płyty są aklimatyzowane na placu budowy przez co najmniej 24-48 godzin przed montażem, leżąc na przekładkach, by zapewnić cyrkulację powietrza.

Zobacz także: Czy blachę kłaść bezpośrednio na płytę OSB?

Podczas montażu płyt do krokwi, kluczowe jest stosowanie odpowiednich elementów złącznych. Najczęściej używa się wkrętów do drewna lub gwoździ pierścieniowych (spiralnych) o długości co najmniej 2.5 raza większej niż grubość płyty, czyli dla płyty 18 mm będą to wkręty/gwoździe o długości minimum 45 mm. Rozstaw mocowań jest równie ważny; zaleca się mocowanie krawędzi płyt co 15 cm, a w środku płyty (na pośrednich krokwiach) co 30 cm. Zbyt rzadkie mocowanie skutkuje ryzykiem odspajania się płyty od konstrukcji, co osłabi całe poszycie. Zdarza się, że budowlańcy spieszą się na tym etapie, używając za mało wkrętów, a potem inwestor dziwi się, że dach " pracuje ".

Ważne jest także zachowanie szczelin dylatacyjnych między poszczególnymi płytami OSB. Materiały drewnopochodne "pracują" pod wpływem zmian temperatury i wilgotności – puchną i kurczą się. Pominięcie szczeliny wynoszącej zazwyczaj 3 mm (zalecenie producentów płyt) na stykach płyt może prowadzić do ich wybrzuszania, a w konsekwencji do wybrzuszeń i uszkodzeń ułożonego na nich gontu. Ktoś mógłby pomyśleć, że to drobnostka, ale właśnie te "drobnostki" decydują o trwałości dachu na lata, a nie tylko na najbliższy sezon.

Szczególną uwagę należy poświęcić obróbce krawędzi płyt. Powinny być gładkie i równe. Ewentualne nierówności po cięciu należy przeszlifować. Uszkodzone narożniki lub krawędzie powinny zostać naprawione lub płyta wymieniona, aby zapewnić idealnie płaską powierzchnię pod kolejne warstwy. Wszelkie "grzybki" powstałe przy wbijaniu gwoździ lub wkręcaniu wkrętów powinny być dobite lub dokręcone do poziomu powierzchni płyty, aby nie tworzyły punktowych naprężeń pod gontem.

Nie można zapomnieć o odpowiedniej wentylacji pod poszyciem OSB, czyli w przestrzeni między OSB a izolacją termiczną (jeśli taka jest). Stosowanie płyt OSB, które są materiałem o stosunkowo niskiej paroprzepuszczalności, bez odpowiedniej wentylacji dachu wentylowanego lub dwuwarstwowego systemu wentylacji, może prowadzić do gromadzenia się wilgoci kondensacyjnej. Ta wilgoć, uwięziona między izolacją a OSB, przyspiesza degradację drewna konstrukcyjnego i samych płyt OSB, prowadząc do butwienia, rozwoju grzybów i w efekcie do konieczności kosztownych remontów. Stosowanie szczelin wentylacyjnych u okapu (nawiew) i w kalenicy (wywiew) jest absolutnym minimum, zapewniając swobodny przepływ powietrza usuwający nadmiar pary wodnej. System wentylacyjny jest jak układ oddechowy dachu; bez niego dach się po prostu "dusi".

Ostatnim etapem przygotowania jest oczyszczenie powierzchni płyty OSB z wszelkich zanieczyszczeń, kurzu, trocin czy kawałków papy. Powierzchnia powinna być gładka i czysta, gotowa do przyjęcia podkładu. Czasem drobne czyszczenie wystarczy, ale jeśli powierzchnia jest bardzo zakurzona, warto ją odkurzyć. Każdy element, który znajdzie się pod podkładem i gontem, będzie z czasem punktem, w którym coś może pójść nie tak, osłabiając przyleganie kolejnych warstw. Pamiętajmy, że kładzenie gontu na płycie OSB to praca wymagająca dbałości o detale, od samej podstawy. Solidne przygotowanie OSB to pierwszy, niepodlegający negocjacjom krok w stronę trwałego i szczelnego dachu.

Montaż podkładu papowego lub membrany na OSB

Gdy płyta OSB jest już odpowiednio przygotowana – sucha, czysta, sztywna, prawidłowo zamocowana i zdylatowana – nadszedł moment na kolejną, absolutnie fundamentalną warstwę: podkład. To on stanowi pierwszą, główną linię obrony przed wodą, która może dostać się pod gont, czy to wskutek zacinającego deszczu, topniejącego śniegu, czy uszkodzenia mechanicznego. Ignorowanie lub minimalizowanie roli podkładu to proszenie się o kłopoty; to tak, jakby budować tamę, a zapomnieć o fundamencie.

Na rynku dostępne są głównie dwa typy podkładów: tradycyjne papy bitumiczne na osnowie (np. welonie szklanym lub poliestrowym) oraz nowoczesne membrany syntetyczne. Wybór między nimi zależy od wielu czynników: spadku dachu, oczekiwań co do paroprzepuszczalności, budżetu i preferencji. Papy tradycyjne, zwłaszcza te modyfikowane (SBS), zapewniają wysoką wodoszczelność, ale mają ograniczoną paroprzepuszczalność. Membrany syntetyczne, często samoprzylepne, oferują doskonałą wodoszczelność, a niektóre z nich posiadają jednocześnie wysoką paroprzepuszczalność, co może być kluczowe w przypadku dachów bez pełnej wentylacji pod poszyciem, choć na dachach wentylowanych OSB nie jest to aż tak krytyczne jak paroprzepuszczalność materiału pod OSB.

Sposób montażu podkładu na OSB jest w zasadzie podobny, niezależnie od wybranego materiału, choć detale mocowania czy zgrzewania różnią się. Zaczyna się od okapu. Pierwszy pas podkładu układa się równolegle do okapu, zapewniając odpowiedni, zazwyczaj kilkucentymetrowy, zwis poza deskę okapową lub kapinos obróbki blacharskiej (o ile ta została już zamontowana). Ten zwis ma kluczowe znaczenie – kieruje wodę spływającą po podkładzie prosto do rynny, a nie pod okap. Często ten pierwszy pas okapowy, na szerokości około 50-100 cm, układa się z papy samoprzylepnej lub dodatkowo przykleja do OSB, by stworzyć wzmocnioną strefę, szczególnie narażoną na zacieki od podchodzącego śniegu.

Kolejne pasy podkładu układa się poziomo, równolegle do okapu, z odpowiednim zakładem na niższy pas. Wielkość zakładu zależy od spadku dachu i rodzaju podkładu; dla standardowych dachów (powyżej 18-20°) zakłady poziome wynoszą zwykle 10-15 cm, a zakłady pionowe na styku rolek minimum 15-20 cm. Dla dachów o niskim spadku (poniżej 18°), zakłady te powinny być większe (np. 20 cm i więcej), a złącza papy bitumicznej często wymagają dodatkowego sklejenia lub zgrzania, by uzyskać wodoszczelną powierzchnię przypominającą "wannę". Membrany samoprzylepne z natury zapewniają lepsze złącza, ale również wymagają zachowania odpowiednich minimalnych zakładów, określonych przez producenta.

Mocowanie podkładu do płyty OSB odbywa się za pomocą zszywek (takerem) lub gwoździ papowych z szerokim łebkiem. Częstotliwość mocowania jest istotna – zwykle wykonuje się je co 10-20 cm wzdłuż wszystkich krawędzi pasa papy i co 20-30 cm w środku pasa, by zapobiec przesuwaniu się podkładu i marszczeniu. Należy upewnić się, że zszywki/gwoździe są dobijane na płasko, nie kalecząc powierzchni podkładu i nie tworząc punktowych naprężeń pod przyszłym gontem. To etap, na którym dokładność popłaca; byle jakie przybicie zszywek to proszenie się o ich zerwanie przy pierwszym silniejszym wietrze, albo o przedziurawienie gontu w miejscu ostro zakończonej, niedobitej zszywki.

W miejscach szczególnych, takich jak kosze dachowe (gdzie zbiegają się dwie połacie i tworzą zagłębienie zbierające dużo wody), kominy, lukarny, czy przejścia przez dach (np. wywiewki kanalizacyjne), stosuje się dodatkowe wzmocnienia. W koszach układa się dodatkowy pas podkładu, np. o szerokości 1 metra, centralnie wzdłuż osi kosza, układając na nim później główne pasy podkładu z zakładem na ten dodatkowy pas. Obróbki wokół kominów czy ścian lukarn wymagają precyzyjnego przycięcia podkładu i uszczelnienia go z pionowymi powierzchniami, często przy użyciu masy bitumicznej lub specjalnych taśm uszczelniających. Każdy detal ma znaczenie; woda jest bezlitosna i znajdzie każdą, nawet najmniejszą szczelinę.

Temperatura ma wpływ na elastyczność podkładów bitumicznych; w niskich temperaturach są kruche, w wysokich stają się bardzo miękkie i trudne w układaniu, zwłaszcza samoprzylepne. Dlatego najlepiej prace wykonywać w umiarkowanych warunkach temperaturowych, unikać ekstremalnych upałów czy mrozów. Rzucić papę na gorące OSB, które nagrzewa się w słońcu? Efekt może być opłakany, rolka papy może po prostu zacząć spływać. Trzeba poczekać na odpowiednie warunki.

Finalnie, po ułożeniu podkładu na całej powierzchni dachu, upewnij się, że jest on czysty i gładki. Każde zagniecenie, wybrzuszenie, czy zanieczyszczenie pod spodem będzie widoczne na gotowym dachu i może prowadzić do nierówności, które przyspieszą degradację gontu w tych miejscach. Podkład na OSB to nie tylko warstwa ochronna, to również warstwa, która pomaga wyrównać niewielkie niedoskonałości poszycia i tworzy idealną bazę dla przyszłego gontu. Dobrze położony podkład to ponad 50% sukcesu szczelnego dachu. To warstwa często niedoceniana, ale absolutnie kluczowa, stanowiąca awaryjną wodoszczelną "skórę" naszego dachu, gotową przyjąć na siebie "pierwszy cios" w razie problemów z gontem.

Układanie pierwszej warstwy gontu – okap

Zastanawiasz się, skąd wziąć pewność, że woda spływająca po dachu znajdzie się dokładnie tam, gdzie jej miejsce, czyli w rynnie, a nie zacznie podciekać pod pokrycie w najbardziej narażonym punkcie – na okapie? Otóż tajemnica tkwi w starannym ułożeniu pierwszej, fundamentalnej warstwy gontu, zwanej startową lub okapową. To jest absolutnie kluczowy moment w całym procesie. Zaniedbanie tego etapu jest jak próba zbudowania wysokiej wieży bez solidnego fundamentu. Katastrofa prędzej czy później murowana, i to dosłownie!

Warstwa startowa pełni kilka niezwykle ważnych funkcji. Po pierwsze, chroni krawędź okapu i deskę okapową (lub zamontowany kapinos obróbki blacharskiej) przed wodą, która mogłaby podciekać pod właściwą warstwę gontu, na przykład wskutek działania wiatru czy podchodzącego śniegu (efekt cofki śnieżnej). Po drugie, tworzy solidną bazę, do której przylegać będzie pierwszy rząd gontu. Wreszcie, na wielu typach gontów (zwłaszcza 3-tabowych), to właśnie paski samoprzylepne na warstwie startowej aktywują się pod wpływem ciepła słońca, tworząc wodoszczelne połączenie z pierwszym rzędem gontu właściwego. To takie "szwy bezpieczeństwa" naszego dachu, zapewniające jego spójność i szczelność na samym dole.

Warstwę startową można wykonać na kilka sposobów. Najczęściej używa się specjalnie produkowanych do tego celu pasów startowych, które są odpowiednio przygotowane – często mają szeroki pas klejący na całej długości i nacięcia ułatwiające prawidłowe ułożenie kolejnego rzędu. Alternatywnie, zwłaszcza w przypadku gontów 3-tabowych, można wykorzystać pocięte arkusze gontu właściwego, obracając je o 180 stopni, tak aby część bez wycięć i z paskiem klejącym (ta, która normalnie znajdowałaby się pod górnym rzędem) znalazła się na krawędzi okapu, a język (część z wycięciami) była skierowana ku górze. W przypadku gontów typu "laminowany" (dwuwarstwowy), pas startowy często uzyskuje się przez odcięcie "języków" gontu i użycie tylko górnej części arkusza.

Instalacja warstwy startowej zaczyna się od jednego z narożników okapu (np. lewego). Pas startowy układa się równolegle do krawędzi okapu, zapewniając odpowiedni, równy zwis. Ten zwis powinien wynosić zazwyczaj od 1 do 1.5 cm poza krawędź płyty OSB lub obróbki blacharskiej. Większy zwis zwiększa ryzyko odłamania pod wpływem wiatru lub obciążenia śniegiem, a mniejszy nie zapewni skutecznego odprowadzania wody. Precyzja w tym momencie jest kluczowa; równe ułożenie pierwszego pasa wpływa na estetykę i funkcjonalność całego dachu. Czasami mam wrażenie, że niektórzy montażyści traktują ten etap po macoszemu, a to właśnie tutaj zapada wyrok na przyszłą szczelność.

Mocowanie warstwy startowej do podkładu i płyty OSB odbywa się za pomocą gwoździ dekarskich (najczęściej skrętnych lub pierścieniowych) o długości wystarczającej, by przebić gont startowy, podkład i zagłębić się w OSB na głębokość co najmniej 2-2.5 cm (zatem dla gontu 3-tabowego i podkładu, gwóźdź powinien mieć około 25-30 mm długości, w zależności od grubości gontu). Gwoździe w warstwie startowej umieszcza się zazwyczaj w odległości około 2-3 cm od dolnej krawędzi pasa i co 20-30 cm na całej jego długości. Należy unikać wbijania gwoździ zbyt blisko krawędzi, by materiał nie pękł. Prawidłowe dobicie gwoździa jest kluczowe – łepek ma przylegać do powierzchni, ale nie wbijać się zbyt głęboko, kalecząc materiał pod spodem. Pamiętaj, gwóźdź wbity za głęboko osłabia mocowanie i może naruszyć szczelność warstwy, a wbity za płytko nie trzyma odpowiednio mocno i grozi zerwaniem przez wiatr.

Kolejne pasy startowe układa się z zakładem; na połączeniu dwóch pasów zakłada się je na siebie na długości minimum 10 cm. Należy unikać układania pionowych złącz pasów startowych w linii prostej na całej długości okapu. Złącza powinny być przesunięte względem siebie, aby uniknąć tworzenia się ciągłej linii osłabienia. Rozpoczynając kolejny rząd od połowy lub 1/3 pasa, uzyskujemy przesunięcie złącz. Zapewnia to lepszą szczelność i stabilność na całej krawędzi.

Jeśli dach posiada obróbki blacharskie na okapie (kapinos), warstwę startową układa się na niej. Zwłaszcza dotyczy to kapinosów aluminiowych lub stalowych powlekanych. Współpraca tych dwóch elementów – blachy i gontu startowego – jest niezbędna do skutecznego odprowadzenia wody. Blacha zbiera wodę spływającą z podkładu, a gont startowy, zachodząc na nią i zwisając odpowiednio, kieruje wodę spływającą po sobie oraz z pierwszego rzędu gontu właściwego prosto na obróbkę i do rynny.

Cały proces układania warstwy startowej powinien być wykonywany bardzo starannie, ponieważ jest to podstawa dla kolejnych warstw gontu. Błędy popełnione na tym etapie mogą rzutować na całe pokrycie, prowadząc do problemów ze szczelnością na okapie – miejscu najbardziej narażonym na działanie wody i lodu. Poświęć tej warstwie wystarczająco dużo czasu i uwagi. To tu decyduje się, czy kładzenie gontu na płycie OSB na okapie zakończy się sukcesem czy porażką.

Kładzenie gontu na połaci dachu

Po ułożeniu strategicznej warstwy startowej nadszedł czas na gwiazdę programu – właściwe układanie gontu na całej powierzchni połaci. To etap, który wizualnie najmocniej zmienia oblicze dachu, ale który wymaga równie dużo precyzji, co wcześniejsze kroki. Można by pomyśleć, że to po prostu "przybijanie płytek", ale w rzeczywistości jest to skomplikowany taniec materiałów i narzędzi, gdzie każdy ruch ma znaczenie dla estetyki i funkcjonalności.

Zaczynamy od pierwszego rzędu gontu, który układamy bezpośrednio nad warstwą startową. To, jak zaczniemy, jest kluczowe dla prawidłowego rozłożenia kolejnych rzędów. Aby uzyskać prawidłowy efekt wizualny i szczelność, dolna krawędź pierwszego rzędu gontu powinna idealnie pokrywać się z wycięciami na warstwie startowej lub, jeśli używasz pasów startowych bez nacięć, wystawać około 1-2 cm ponad dolną krawędź warstwy startowej. Ta minimalna "nadwyżka" sprawia, że woda spływająca po powierzchni pierwszego rzędu gontu trafia na pas klejący warstwy startowej, a następnie na jej zwis i do rynny. Pamiętajmy, że gont działa jak "dachówka"; każdy kolejny element przykrywa górną część poprzedniego, tworząc kaskadową ochronę.

Ważne jest, aby rozpocząć układanie gontu od jednego z narożników dachu, np. lewego dolnego, i posuwać się wzdłuż okapu. Następny arkusz w tym samym rzędzie układa się obok pierwszego, zapewniając odpowiedni boczny zakład – zazwyczaj jest to boczna krawędź gontu zachodząca na poprzedni arkusz w miejscu, gdzie nie ma wycięć ("szyjka" gontu). Następne rzędy układa się z przesunięciem w stosunku do rzędu poniżej. To przesunięcie sprawia, że wycięcia gontu (języki) w kolejnych rzędach wypadają nad pełną, niewyciętą częścią gontu w rzędzie niższym, zapewniając szczelność i tworząc charakterystyczny dla gontu wzór. Typowe przesunięcia to połowa języka, cały język, lub inne wzory, zależne od typu i producenta gontu (np. co pół arkusza lub co 1/3 arkusza w przypadku gontów 3-tabowych, a w przypadku gontów laminowanych zgodnie z instrukcją, która często wymaga większych, losowych przesunięć).

Mocowanie gontu do płyty OSB odbywa się za pomocą gwoździ dekarskich. Kluczowa jest liczba gwoździ i ich lokalizacja. Standardowo, na dachach o spadku do 60° i w strefach wiatrowych o niższym ryzyku, stosuje się 4 gwoździe na każdy arkusz gontu (typowego 3-tabowego). Gwoździe wbija się powyżej wycięć (języków), w linii prostokątnej lub skośnej, w miejscu, gdzie gont będzie przykryty przez kolejny rząd – zazwyczaj jest to tzw. linia gwoździ, często wskazana przez producenta lub znajdująca się około 2.5 cm do 3 cm nad górną krawędzią wycięć. W strefach wiatrowych o podwyższonym ryzyku (silne wiatry) lub na dachach o większym spadku (powyżej 60°) konieczne może być zastosowanie 6 gwoździ na arkusz lub nawet dodatkowe klejenie gontu, zgodnie z instrukcją producenta i lokalnymi przepisami budowlanymi.

Poprawne wbicie gwoździa to prawdziwa sztuka; gwóźdź powinien przebić wszystkie warstwy gontu i podkładu oraz zagłębić się w płytę OSB na głębokość co najmniej 2-2.5 cm. Łepek gwoździa ma przylegać do powierzchni gontu, ale nie wbijać się w materiał ani go kaleczyć. Zbyt płytko wbite gwoździe nie trzymają i gont może zostać zerwany przez wiatr. Zbyt głęboko wbite łepki przecinają włókna gontu i osłabiają mocowanie, a co gorsza, tworzą "lejek", który może zbierać wodę. To jest ten moment, kiedy cierpliwość i dokładność są na wagę złota. Czasem mam wrażenie, że niektórzy wolą wbić gwóźdź szybko, byle jak, a potem dziwią się, że wiatr zrywa dachówki.

Kładzenie gontu na połaci wymaga utrzymania prostych linii i odpowiedniego "krycia" każdego arkusza. Pomocne jest wyznaczanie poziomych linii kredą na podkładzie, w odległości odpowiadającej "widocznej części" gontu (tzw. ekspozycji), która dla gontów 3-tabowych wynosi zazwyczaj 14.3 cm (5 i 5/8 cala), choć zawsze należy sprawdzić tę wartość w instrukcji producenta konkretnego gontu. Układanie gontu wzdłuż tych linii zapewnia, że rzędy będą równe, a wzór będzie estetyczny. Można też układać gont "schodkowo", używając krawędzi języków gontu z rzędu poniżej jako punktu odniesienia, ale wymaga to większej wprawy, by zachować idealną prostolinijność.

Obróbka detali podczas kładzenia na połaci, takich jak kosze dachowe, grzbiety (kalenice), kominy i wywiewki, jest niezwykle ważna. W koszach dachowych gonty z sąsiadujących połaci przycina się ukośnie wzdłuż linii kosza, zachowując szeroki pas odsłoniętej papy koszowej (zazwyczaj 10-15 cm na stronę od linii kosza) jako zabezpieczenie przed wodą, a krawędzie gontu przykleja się do papy koszowej za pomocą masy bitumicznej. Przy kominach gont układa się wchodząc pod blachę obróbki komina, a krawędź gontu docina i uszczelnia masą bitumiczną. To są "krytyczne punkty", w których szczelność zależy od precyzji cięcia i klejenia.

Układanie gontu na płycie OSB jest najbardziej widocznym etapem prac dekarskich, ale pamiętajmy, że jego trwałość zależy od sumy wszystkich wcześniejszych kroków: od solidnej konstrukcji i prawidłowo przygotowanej OSB, przez wodoszczelny podkład, po starannie ułożoną warstwę startową. Każdy arkusz gontu jest cegiełką w tej wodoszczelnej konstrukcji, a każde prawidłowe wbicje gwoździa to wzmocnienie tej bariery. Nie ma tu miejsca na pośpiech czy fuszerkę; satysfakcja z dobrze położonego dachu będzie trwała dłużej niż wspomnienie zaoszczędzonego czasu. A wiatr? Cóż, dobrze przybity gont na solidnym podkładzie nie boi się byle podmuchu, jest jak zakotwiczony statek, który przetrwa niejeden sztorm.

Wykończenie kalenicy i grzbietów gontem

Doszliśmy do szczytu! Literalnie i w przenośni, bo wykończenie kalenicy (najwyższej, poziomej krawędzi dachu, gdzie stykają się dwie połacie) i grzbietów (ukośnych krawędzi, gdzie stykają się dwie połacie tworząc wypukły "grzbiet", popularne zwłaszcza na dachach wielospadowych) jest zwieńczeniem prac dekarskich. Ten etap może wydawać się drobnostką w porównaniu z układaniem całych połaci, ale jest absolutnie kluczowy zarówno dla szczelności, jak i estetyki dachu. Niewłaściwie wykonane wykończenie kalenicy czy grzbietu to jak posiadanie pancerza, który ma lukę dokładnie na wysokości serca – jedna kropla deszczu w niewłaściwym miejscu i cała konstrukcja dachu, całe poszycie z OSB, podkład, gont na połaciach... wszystko może ulec uszkodzeniu.

Do wykończenia kalenicy i grzbietów używa się zazwyczaj specjalnych gontów kalenicowych, które są grubsze i bardziej elastyczne, często nacinane fabrycznie na poszczególne elementy (dachówki kalenicowe), lub pociętych na odpowiednie elementy arkuszy gontu właściwego (częściej dotyczy to gontów 3-tabowych). Te elementy kalenicowe są zaprojektowane tak, aby skutecznie przykryć styk połaci, zapewniając wodoszczelność. Bardzo istotne jest, by te elementy dobrze pasowały i tworzyły estetyczne przejście między połaciami, dlatego często stosuje się dedykowane produkty systemowe.

Instalacja zaczyna się od dołu grzbietu lub od jednego końca kalenicy. Elementy kalenicowe układa się w górę, na zakładkę. Typowy zakład pionowy między poszczególnymi elementami kalenicowymi wynosi zazwyczaj 5-10 cm, ale zawsze należy sprawdzić to w instrukcji producenta, gdyż różni producenci mogą mieć różne zalecenia, zwłaszcza w zależności od kształtu i typu gontu kalenicowego. Elementy te powinny być tak ułożone, aby pokryć gwoździe mocujące gont na połaciach, w miejscach, gdzie stykają się przy kalenicy/grzbiecie. Każdy kolejny element zakrywa górną część i mocowania poprzedniego.

Mocowanie elementów kalenicowych jest krytyczne. Każdy element jest mocowany za pomocą co najmniej 2 gwoździ dekarskich, po jednym z każdej strony. Gwoździe te wbija się w górną część elementu kalenicowego, która zostanie przykryta przez zakład kolejnego elementu. Długość gwoździ powinna być dobrana tak, aby przebić element kalenicowy, warstwę podkładu pod kalenicą (o której zaraz) oraz zagłębić się w płytę OSB i drewno konstrukcyjne (np. kantówki zbijane tworzące kalenicę) na odpowiednią głębokość (minimum 2-2.5 cm w drewno). Kluczowe jest, aby gwoździe były wbite prawidłowo – na płasko, nie kalecząc materiału i nie wystając. Gwóźdź wystający z kalenicy to punkt potencjalnego przecieku i uszkodzenia mechanicznego kolejnych elementów kalenicowych.

Jeśli na dachu przewidziana jest wentylacja kalenicowa (system wentylacyjny montowany wzdłuż kalenicy, który pozwala na swobodny wypływ powietrza z przestrzeni pod poszyciem), elementy kalenicowe układa się bezpośrednio na nim. Wentylacja kalenicowa, często w postaci specjalnych, grzbietowych wywiewników pasmowych, zapewnia kluczową wymianę powietrza, usuwając wilgoć i ciepło z dachu. W takim przypadku elementy kalenicowe pełnią funkcję estetycznego i wodoszczelnego przykrycia systemu wentylacji. Ułożenie gontu kalenicowego na wentylacji musi być wykonane zgodnie z instrukcją producenta systemu wentylacyjnego i producenta gontu, z dbałością o to, by mocowania nie blokowały przepływu powietrza przez system wentylacyjny.

Na styku kalenicy i grzbietu (jeśli występuje dach wielospadowy ze zbiegającymi się grzbietami i kalenicą) lub na styku kilku grzbietów, należy zachować szczególną precyzję w docinaniu i dopasowywaniu elementów kalenicowych/grzbietowych. Czasem konieczne jest przycięcie elementu, by uzyskać estetyczne i szczelne połączenie. Te połączenia często wymagają dodatkowego uszczelnienia masą bitumiczną, by zapewnić pełną wodoszczelność w tak newralgicznym punkcie. To miejsca, w których wprawiony dekarz pokazuje swoje mistrzostwo, a amatorowi może łatwo "nie wyjść".

Pamiętaj, że w ekstremalnych warunkach wiatrowych, ostatni element kalenicowy na wierzchu kalenicy (lub na górze grzbietu) oraz elementy przy krawędziach szczytowych kalenicy (tam, gdzie kalenica się kończy) powinny być nie tylko przybite, ale również dodatkowo podklejone masą bitumiczną, aby zapobiec ich oderwaniu przez podmuchy wiatru. Jest to często niedoceniany, ale kluczowy szczegół w rejonach o silnych wiatrach. Znam przypadki, gdzie całe fragmenty kalenicy zostały zerwane przez wiatr właśnie przez pominięcie tego prostego, dodatkowego zabezpieczenia.

Wykończenie grzbietów na dachu wielospadowym przebiega analogicznie do kalenicy. Zaczyna się od dołu grzbietu i układa elementy kalenicowe w górę, na zakład, aż do kalenicy lub punktu zbiegu kilku grzbietów. Gonty kalenicowe powinny nachodzić na gonty połaciowe układane na grzbiecie, zakrywając ich mocowania. Szczególną uwagę należy zwrócić na estetykę układu elementów grzbietowych na łamanych połaciach lub w miejscach, gdzie grzbiet zmienia kąt.

Podobnie jak na połaciach, kładzenie elementów kalenicowych/grzbietowych powinno być wykonane w temperaturze, która pozwala na elastyczną pracę z materiałem i aktywację paska klejącego (jeśli taki występuje na elemencie kalenicowym). Zbyt niska temperatura sprawi, że elementy będą kruche, zbyt wysoka – że klej będzie zbyt płynny i mogą się przesuwać. Dobrze wykończona kalenica i grzbiety są jak wisienka na torcie dla całego dachu krytego gontem na OSB. Są one gwarancją szczelności na samych szczytach konstrukcji i dodają dachowi estetycznego charakteru, podkreślając linie dachu. To ostateczny sprawdzian umiejętności, pokazujący czy cały proces jak położyć gont na płycie OSB został wykonany z należytą starannością i zrozumieniem.